Çernobili, pse katastrofa bërthamore ishte një sukses aksidental mjedisor?
Rajoni dhe Politika

Çernobili, pse katastrofa bërthamore ishte një sukses aksidental mjedisor?

18.May.2021 07:47
0

Kur mendojmë për suksese ekologjike, nuk ka gjasa që katastrofa e Çernobilit në vitin 1986 të jetë në listën e dikujt.

E cilësuar gjerësisht si aksidenti më i keq bërthamor që ka ndodhur ndonjëherë, ngjarja ndodhi gjatë një prove sigurie në Centralin Bërthamor të Çernobilit që në atë kohë ishte Ukraina Sovjetike. Qiejt u mbushën me ndotje e me shi radioaktiv që binte në të gjithë Evropën.

Ndërsa katastrofa vrau më pak se 100 njerëz, menjëherë pas kësaj Kombet e Bashkuara dhe Organizata Botërore e Shëndetit raportuan në vitin 2005 se kishte pasur 4.000 vdekje të lidhura me Çernobilin. Grupe të tjera argumentojnë se numri i viktimave në të gjithë Evropën arrin deri në 16.000.

 

Rreth 117.000 njerëz u evakuuan nga zona e afërt ku ndodhi shpërthimi, kryesisht nga Pripyat, një qytet i ndërtuar për t’i shërbyer termocentralit. Në një zonë me rreze rreth 30 kilometër larg mbetjeve të uzinës u krijua një zonë përjashtimi. Pjesë të Bjellorusisë ishin gjithashtu të mbyllura për njerëzit, pasi përjetuan pjesën më të madhe të shiut radioaktiv.

Zona e Përjashtimit tani mbulon një sipërfaqe prej rreth 2.800 kilometërm katrorë dhe është, jo për t’u habitur, një nga zonat më të ndotura radioaktive në botë.

Mbi 400 hektarë pisha u zhdukën menjëherë pas katastrofës, flora dhe fauna përreth, si dhe të gjitha burimet e ujit aty pranë ishin shumë të ndotura.

Por tani, gati 35 vjet nga incidenti, zona e përjashtimit duket se ka pësuar një transformim rindërtues.

Çfarë ka ndryshuar?

Pavarësisht nga dëmtimi i gjerë dhe i menjëhershëm i ekosistemit të Zonës së Përjashtimit, biodiversiteti i zonës është rritur me shpejtësi gjatë tre dekadave të fundit. Speciet e rralla si rrëqebulli dhe bizonët e pambrojtur europianë kanë parë një ringjallje.

Në pjesën Bjelloruse të Zonës së Përjashtimit, studiuesit kanë zbuluar se popullatat e derrave, drerëve dhe kaprollit lulëzuan në 10 vitet pas katastrofës.

Ujqërit gjithashtu u vunë re se u shumuan deri në shtatë herë.

“Numrat e ujqërve janë shtatë herë më të lartë, ka të ngjarë për shkak të presionit shumë më të ulët të gjuetisë në Zonën e Përjashtimit të Çernobilit,” – tha James Smith nga Universiteti i Portsmouth, i cili ka kryer kërkime mbi jetën e egër në zonë, së bashku me Nick Beresford nga Qendra e Mbretërisë së Bashkuar për Ekologji dhe Hidrologji.

“Sondazhet tona të ‘kurthit të kamerës’ në Ukrainë kanë fotografuar rrëqebullin euroaziatik, ariun kaf, lejlekët e zinj dhe bizonët europiane. Studiuesit ukrainas dhe bjellorusë kanë regjistruar qindra specie bimore dhe shtazore në zonë, duke përfshirë më shumë se 60 specie të rralla,” – shpjegoi Beresford.

Lloje si kali Przewalski, një kal i rrallë dhe i rrezikuar, vendas në Azinë Qendrore, janë lëshuar qëllimisht në zonë si pjesë e përpjekjeve të ruajtjes së tyre.

Ende nuk dihet se sa të shëndetshme janë këto kafshë. Shumë shkencëtarë të shqetësuar shprehen këto specie do të vuajnë negativisht efektet e ekspozimit ndaj rrezatimit, por jesh në gjendje të mbledhësh të dhëna të mjaftueshme për të monitoruar këtë, është e pamundur për momentin.

Sidoqoftë, studiuesit duke parë efektin e katastrofës së Çernobilit mbi bimët raportuan kohët e fundit se gruri, thekra, tërshëra dhe elbi i rritur afër zonës janë ende të ndotur. Pothuajse gjysma e të gjitha mostrave të marra në studim nga shkencëtarët e Universitetit Exeter dhe Instituti Ukrainas i Radiologjisë Bujqësore përmbanin nivele të paligjshme të izotopeve radioaktive.

Është bumi i popullatës i gjitarëve, veçanërisht në Zonën e Përjashtimit që shihet ende si një shenjë e mirë. Pavarësisht nga ndotja masive, Beresford, së bashku me studiuesit e tjerë, beson se “efekti i përgjithshëm ishte pozitiv” për jetën e egër në  këtë zonë.

“Barra e sjellë nga rrezatimi në Çernobil është më pak e rëndë se përfitimet e marra nga njerëzit që largohen nga zona,” – shpjegoi eksperti i biokimisë bimore Stuart Thompson, i cili shtoi gjithashtu se zona “mbështet më shumë jetë se më parë”.

A do të jenë njerëzit në gjendje të kthehen ndonjëherë?

Zona është bërë aksidentalisht një nga ruajtjet më të mëdha të natyrës në Evropë, duke shërbyer si një dëshmi e qartë e ndikimit të dëmshëm të njerëzve në jetën e egër.

Ka argumente të vazhdueshme nëse Zona e Përjashtimit do të jetë ndonjëherë e banueshme për njerëzit përsëri.

Është deri diku e pabesueshme, por ka 187 njerëz, të njohur si Samosely (që do të thotë vetë-vendosës), të cilët banojnë brenda zonës prej 30 kilometrash. Kjo është teknikisht ende e paligjshme, megjithëse në vitin 2012 qeveria lokale dha leje jozyrtare që vetëm Samosely të moshuar të jetonin në atë zonë.

Këtyre banorëve u jepet mbështetje sociale nga qeveria, por banesa e tyre në Zonën e Përjashtimit nuk është legalizuar.

Aktualisht, Zona e Përjashtimit po hapet gjithnjë e më shumë për turistët.

Prezantohet në Bujanoc ekspozita personale e fotografit nga Kamenica Arian Mavriqi (foto)
Liderët e Ballkanit takohen në Slloveni: Përplasje Kosovë-Serbi për çështjen e kufijve
Registration Login
Sign in with social account
or
Remember Me Lost your Password?
Registration Login
Sign in with social account
or
With registration you can comment on post.
Registration Login
Registration